රටේ නැති යහපාලනයක් ආයතනයක් තුළ ඇති කළ හැකි ද?


යහපාලනයක් සැම විටම නිදහසේ නිර්මාණයන් කිරීමට හා සැමට දායකත්වයක් සැපයීමට අවශ්‍ය පසු බිම රටක් තුළ මෙන්ම ආයතනයක් තුළ ද සකසන්නේ ය. ආයතනය තුළ වැඩ කිරීම ප්‍රියජනක දෙයක් බවට පත් කරන්නේ ය. සෑම කෙනෙකු තුළම ආත්ම අභිමානය ඇති කරන්නේ ය.

යහපාලනය තුළ නීතියේ ආධිපත්‍යය තහවුරු විය යුතු අතර නීතිය සැමට එකසේ ක්‍රියාත්මක කිරීමත් නීතියට අමතරව චර්යා ධර්ම පද්ධතියකින් ආයතනයේ හැම මෙහෙයවනු ලැබීමත් දක්නට ලැබේ. තනි පුද්ගලයෙකුගේ කල්ලියකගේ හෝ බහුතරයකගේ අභිමතය පරිදි නොව ආයතනයේ පිළිගත් ප්‍රතිපත්තිවලට අනුකූලව වැඩ කරන තැනක යහපාලනයක් ඇතැයි කියනු ලැබේ. එවැනි වටපිටාවක පුද්ගල නිදහස අගයෙන අතර බහුතරයෙන් පිටස්තර කුඩා පිරිසකගේ වුවමනාවන් ද සැළකිල්ලට ගැනේ.

ඒ අනුව යහපාලනය අප මුලින් කී නිදහසේ නිර්මාණ කිරීමේ හැකියාව ඇති කරන්නක් බව සහ ඉන් සැමට දායක විය හැකි වටපිටාවක් තනන බව ඔබ විසින් පිළිගන්නවා ඇත.

අප මතු කරන ප්‍රශ්නය නම් රටේ යහපාලනයක් නැති තත්වයක ආයතනයක් තුළ යහපාලනයක් ඇති කළ හැකි ද යන්න ය.

රජයේ ආයතන තුළ නම් එවැන්නක් ඇති කළ නොහැකි යයි බොහෝ දෙනෙක් කියනු ඇත්තේ ය. එයින් අදහස් කරන්නේ පුද්ගලික ආයතන තුළ එවැන්නක් පහසුවෙන් හැදිය හැකි බව ද?

ආයෝජනයක් කිරීමේදී ඒ සදහා අල්ලස් දීමට සිදුවේ නම් එසේ අල්ලස් දෙන්නට කටයුතු කරන ආයතනයක් තුළ ඔවුන් අල්ලස් නොගන්නේ වුව ද යහපාලනයක් ඇති කළ හැකි ද?

ආයතනයක් පවත්වාගෙන යෑම සදහා කප්පම් ගෙවීමට සිදුව ඇති තත්වයක එසේ කප්පම් ගෙවමින් ආයතනයක් පවත්වාගෙන යන කළමනාකරණයකට ඔවුන් කප්පම් නොගන්නේ වුව ද යහපාලනයක් ඇති කළ හැකි ද?

පොලීසිය නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී පැත්තක් ගන්නට ඉඩ තිබෙන තත්වයක ආයතනයේ කෙනෙකුගේ යම් අවනීතික කටයුත්තක් සම්බන්ධයෙන් තීරණයක් ගැනීමේදී කළමනාකරණය අසරණ නොවන්නේ ද? කළමනාකරණ තීන්දු ගැනීමේදී මේ තත්වය ද සැළකිල්ලට ගෙන තීන්දු ගන්නට සිදු වන්නේ නම් එවැනි තීන්දු වඩාත්ම සුදුසු තීන්දු වෙයි ද?

අප මේ නගන්නේ ප්‍රශ්න ය. ඒ ඔබට උත්තර සොයනු සදහා ය. සංවාදයක් අරඹනු සදහා ය. යහපාලනයෙන් තොර සමාජයක කළමනාකරුවෙකු මුහුණ දෙන අභියෝග ගැන ඔබගේ අවධානය යොමු කරනු සදහා ය. අපේ වැඩක් බලාකියාගෙන ඉන්නා බව කියන කළමනාකරුවන් හට වටපිටාවේ සිදුවන දේ සම්බන්ධයෙන් ඇස් පියා ගෙන දිගු කලක් සිටිය නොහැකි බවට අනතුරු ඇගවීම ද සදහා ය.

දේශපාලනය අපේ විෂය පථය නොවන බව ඇත්ත ය. එහෙත් එය දේශපාලනයන්ටම උරුම කර දී අපට කර හැරිය හැකි ද?

වෘත්තීය කළමනාකරුවන්ට ඒ සදහා මැදිහත්වීමේ දී ඇත්තේ සමාජ වගකීම පමණක් ද? ඊට එහා ගිය වෘත්තීය වගකීමක් ඔවුන්ට නැති ද?

නීතියේ ආධිපත්‍ය හා යුක්තිය පසිදලීම


නීතිය මේ දිනවල බොහෝ සෙයින් කතා කරන මාතෘකාවකි.

ආචාර ධර්ම වලින් පමණක් සමාජයක් පවත්වා ගෙන යා නොහැකි ය. ආචාර ධර්ම පළල් විදිහට සිතන්නාවූ මිනිසුන්ගේ බුද්ධිමය ස්වයං වුවමනාවන් (enlightened self interest) මත පදනම් වෙයි. සමහරු එවැනි ආචාර ධර්මයන්ට හිමිකම් නොකියති. ඔවුන්ට ඇත්තේ පටු ස්වයං වුවමනාවන් ය (narrow self interest). අනෙකාට කුමක් වුවත් තම ස්වාර්ථය පමණක් සැදේ නම් එවැනි දෙයකට ඔවුන් සූදානම් ය.

නීතිය අවශ්‍ය වන්නේ එවැනි මිනිසුන් ද සමාජයේ ජීවත්වන නිසා ය. අනිත් අතට බුද්ධිමය ස්වයං වුවමනාවන් සහිත සෙසු මිනිසුන්ට ද එවැනි වුවමනාවන් මත රැදෙන්නට දිරි ගැන්වීමක් නීතියෙන් ලැබේ. ආචාර ධර්මයන්ට අමතර වටිනාකමක් ඉන් ලැබේ.

පුරාණ යුගයේ නීතිය ආයතනයේ ප්‍රධානියාගේ අණට සිමා විය. රටක නම් එය රජතුමාගේ අණ විය. නීතිය පැණවූයේ ද ක්‍රියාත්මක කරවූයේ ද එය අර්ථ නිරූපනය කළේ ද පසිදුලුවේද සිතූ සිතූ ලෙස වෙනස් කළේ ද රජතුමා ය. නීතිය කඩ කළ විට නඩු ඇසුවේද දඩුවම් කළේද රජතුමා ය. නැතිනම් ඒ ප්‍රධානියා ය.

පසු කලෙක ශිෂ්ඨාචාරය ඉදිරියට යන විට මිනිසුන්ට ඊට වඩා වෙනස් ආයතන ව්‍යුහයක් මේ සදහා අවශ්‍ය විය.

ආයතනයක නම් නීති පැනවීම අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයට පැවරිණී. ඒවා ක්‍රියාත්මක කිරීම ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියාට හා කාර්ය මණ්ඩලයට පැවරිණි. ඒ නීති නිසි ලෙස ක්‍රියාත්මක වන වා දැයි සොයා බැලීම ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියාට හා ඔහුගේ යටත් නිලධාරීන්ටත් නිලධාරීන්ගේ කටයුතු සොයා බැලීම අභ්‍යන්තර විගණකයින්ටත් පැවරිණි. කෙනෙකු නීතියක් කඩ කළ බව සොයා ගත් කළ ඔහුට විරුද්ධව චෝදනා පත්‍රයක් ඉදිරිපත් කිරීමටත් ඔහුට හෝ ඇයට තම නිදහස වෙනුවෙන් ප්‍රමාණවත් කාලයක් ලබා දීමටත් කටයුතු කරන ලද්දේ ය. ඉන්පසුව අපක්ෂපාත පරීක්ෂණ මණ්ඩලයක් විසින් පවත්වනු ලබන විනය පටිපාටියකට ඔහු හෝ ඇය යටත් කරනු ලැබී ය. එහිදී පැමිණිලි පාර්ශවයට වැරැද්දක් සිදු කළ බව ඔප්පු කිරීමට බාර වූ අතර ඔවුන් ඉදිරිපත් කරන ලද සාක්ෂි සාවද්‍ය නම් හරස් ප්‍රශ්න ඇසීමෙන් ඒ බව පරීක්ෂණ මණ්ඩලයට පෙන්වා සිටීමේ වරම චුදිතයන්ට ලැබුනේ ය. දඩුවම් නියම කරනු ලැබූයේ මෙසේ පවත්වන ලද දීර්ඝ පරීක්ෂණයකින් පසු ය. බොහෝ අවස්ථාවල පරීක්ෂණය සිදු කළ ආකාරය වැරදි සහගත නම් ඒ ගැන අභියාචනයක් කිරීමේ වරම ද චුදිතයන්ට හිමි විය.

රට තුළ ක්‍රියාත්මක වූයේ ද මීට සමාන ක්‍රියාවලියකි. පාර්ලිමේන්තුව නීති පැනවූ අතර විධායකය ඒවා ක්‍රියාත්මක කිරීමටත් විධායකය ද පොලීසිය වැනි නීතිය සුරැකීමේ ආයතන ඒවා නිසි පරිදි ක්‍රියාත්මක වන බවට වග බලා ගැනීමත් සිදු කළෝය. නීති කැඩීමක් වූ කල අධිකරණ ක්‍රියාමාර්ගයකින් පමණක් දඩුවම් දීමට වග බලාගන්නා ලද්දේ ය. එය අප කලින් විස්තර කළ ආකාරයම ගත්තේ ය.

වර්ථමාන කළමනාකරුවන් මේ නීති ක්‍රියාත්මක කිරීම ගැන නීති කඩ කළ විට අනුගමනය කළ යුතු විනය පටිපාටිය ගැන අවබෝධයකින් කටයුතු කළ යුතු ය. මක්නිසාද යත් ස්වභාවික යුක්තියේ මූලධර්ම අවලංගු කළ ඇති විටෙක ඔවුන්ට විරුද්ධව උසාවි යාමට සේවකයන්ට අයිතිය ඇති නිසා ය.

ඊට අමතරව නීතිය නිවැරදි ලෙස ක්‍රියාත්මක වන ආයතනක් බොහෝ අතුරු ප්‍රශ්නවලින් ද නිදහස් වන නිසා ය (රට තුළ නීතිය නිවැරදිව ක්‍රියාත්මක වූයේ නම් අප අද රටක් ලෙස අත්විදින අතුරු ප්‍රශ්න ද ඇතිවන්නේ නැත).

එවැනි ආයතනයක තිබිය යුතු මූලික ලක්ෂණ කීපයක් ලයිස්තු ගත කොට මේ සටහන අවසන් කරන්නට අපේක්ෂා කරමි.

  1. නීතිය පැහැදිලි විය යුතු අතර විවිධ පුද්ගලයන්හට විවිධ ආකාරයට එය අර්ථ නිරූපනය කිරීමට එහි ඉඩක් නොමැති විය යුතු ය.
  2. නීතිය වරින්වර විමසුමට ලක් කොට කාලානුරූපව සකස් කළ යුතු ය.
  3. නීතිය සැමට එකසේ ක්‍රියාත්මක විය යුතු ය.
  4. නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ වගකීම නිසි ලෙස දක්වා තිබිය යුතු ය.
  5. නීතිය කැඩු විට කළ හැකි දඩුවම් ද නීතිය සමග පැනවිය යුතු ය.
  6. ඒ දඩුවම් කඩ කළ නීතියට සමානුපාතික විය යුතු ය.
  7. අත්වැරදි වලට (technical errors) දඩුවම් නොකළ යුතු ය. හිතාමතා කරන ලද වැරදි වලට (fundamental errors) පමණක් දඩුවම් කළ යුතු ය.
  8. ඒ නිසාම වැරැද්ද සිදුකර ඇත්තේ මුල් වතාවේ නම් එය පෙන්වා අවවාද කළ යුතු ය. වාචික අවවාදය ප්‍රමාණවත් නොවන විටක ලිඛිත අවවාදයන් සිදු කළ යුතු ය. එයිනුත් පලක් නොවන්නේ නම් ඊට පසු විනය පටිපාටිය අනුගමනය කළ යුතු ය.
  9. විනය කටයුතු සිදුකළ යුත්තේ අපක්ෂපාත විනය මඩුල්ලකිනි. ඒ විනය මඩුල්ල තුළ නීතිය කඩ කළ හා ඒ බවට චෝදනා ලැබූවන් නොසිටිය යුතු ය.
  10. චෝදනා පත්‍ර ලැබීමේ නිදහසට කරුණු කීමේ ඉඩ සාක්ෂි පිරික්සීමේ හා සාක්ෂි පිළිබද හරස් ප්‍රශ්න ඇසීමේ ඉඩ චුදිතයාට ලැබිය යුතු ය. ඒ සදහා ප්‍රමාණවත් කාලයක් ලබා දිය යුතු ය.
  11. විනය පටිපාටිය අවසානයේ වැරදි කරුවෙකු බවට තීරණය කරන්නේ නම් ඒ කුමන පදනම මත පිහිටා ද යන්න දැන්විය යුතු ය. දඩුවම කුමක් ද යන්නත් එවැනි දඩුවමක් දෙන්නේ කුමන පදනමක මත පිහිටාද යන්නත් දැන්විය යුතු ය.
  12. අභියාචනයකට ඉඩ දිය යුතු ය.

රට හදන්නට ඉදිරිපත් වීම හොද දෙයකි. කළමනාකරුවන්ට ඊට අමතරව තම ආයතන හදන්නට ද සිදු වේ. ඒ ඕනෑම කෙනෙකුට මේ සංවාදය වැදගත් වෙනු ඇතැයි සිතමු.

Related post;

https://managementinsinhala.wordpress.com/2012/11/08/fundamental-errors-and-technical-errors