පෙනුම හා සැබෑව – නොරැවටෙන්නට නම්….


උඩින් ඔපේ යටින් හපේ යන්න අපේ ජනවහරේ එන උපහැරණයකි. මේ බව නොදන්නා කෙනෙක් නැත. අපි බොහෝ විට පිට පෙනුමට රැවටෙමු. සැබෑව මග හරිමු. දැනගෙනත් කරන මේ වැඩේ ගැන සමාව දිය හැකි ද?

එහෙත් එය කෙරෙයි. රෑ වැටුනු වලේ දවල් ද වැටෙන ගණනටම මේ සම්බන්ධයෙන් අප අන්ධ ය.

පොරවාගෙන ඉන්නා සළුපිළි එහාට මෙහාට වෙන විට දේශප්‍රේමී වේශය පිටුපස තියෙන දුගඳ හමන ආත්මය අපට හිටිහැටියේ පෙනෙයි. ඒත් අපි එය නොපෙනුනා මෙන් සිටිමු. සිල් රෙද්ද එහා මෙහා වෙන විට උපාසක පෙනුම පිටුපස තියෙන පාපයෙන් පිරුණු ජීවිතය අපට හිටි හැටියේ පෙනෙයි. අපි එය නුදුටුවාක් මෙන් සිටිමු.

මෙසේ වන්නේ ඇයි?

ඒ අපේ මනසේ තිබෙන එක් දුර්වල කමක් නිසා ය.ඉංග්‍රීසියෙන් confirmation bias යනුවෙන් හඳුන්වන මෙය අපේ මනසේ ප්‍රතිරූපයට ප්‍රතිපක්ෂ තොරතුරු බාර ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කරයි. ඒ සඳහා ඕනෑ තරම් තර්ක විතර්ක ඉදිරිපත් කිරීමට අපේ “බුද්ධිය“ ද උදව් වෙයි.

(එයා සල්ලිවලට ටිකක් විතර කෑදරයි තමයි. කවුද කෑදර නැත්තෙ? සන්සන්දනය කරල බැලුවහම අනිත් අය තරම් කෑදර නෑ. දැක්කෙ නැද්ද එදා හැසිරුණු හැටි.)

(ඔය කියන තොරතුරු ඇත්ත ද කවුද දන්නෙ? උසාවියකින් මොකෝ ඔප්පු වුනා ය?)

අප කැමති අප දැනටමත් හදා ගෙන ඇති ප්‍රතිරූපය දිගින් දිගට ගෙන යන්නට ය. ඒ සඳහා නොගැලපෙන දෑ බැහැර කිරීමට අපි කටයුතු කරමු. අඩුපාඩු අපේ සාක්කුවෙන් දමා හෝ පුරවාලන්නට ද අපි කටයුතු කරමු.

මේ නිසා සැබෑව කොතරම් ඇස ගැටුන ද අප එය මග හැර යන්නෙමු.

එයට තවත් හේතුවක් තිබේ. සැබෑවට වඩා නිර්මාණය කරගත් ප්‍රතිරූපය ප්‍රසන්න ය. එය කෙළෙසනු දකින්නට අපේ සිත ඉඩක් දෙන්නේ නැත. අපේ මනසේ ඇති ඒ ලක්ෂණයට අප ඉංග්‍රීසියෙන් කියන්නේ positive bias කියා ය.

කොටින්ම කියතොත් අපේ වීරයා මරන්නට අපි අකමැත්තෙමු. ඒ නිසා වීරයා කුජීත වූ කල ද අපි පැරණි කතා අනුසාරයෙන් ඔහු ගොඩ දාගන්නට වෙර දරමු.

මෙසේ අප විසින් අපවම රවටා ගැනීමේ මේ සංසිද්ධිය ගැන විමසුම් මනසකින් බලන්නේ නම් මෙයට එරෙහි යාන්ත්‍රණයක් මනස තුළ ගොඩනගා ගත හැකි ය.

නැත්නම් සිදුවන්නේ සදාකාලයට රැවටීමට ය.

දේශප්‍රේමීන්ගේ උපාසකයන්ගේ පමණක් නොව තව බොහෝ දෙනාගේ මායම්වලට රැවටීමට ය.

Advertisements

ඇක්ටින් හා ජීවත්වීම


ලෝකෙට පරකාසෙ ගෙදරට මරගාතෙ. මේ අප අසා පුරුදු කියමනකි.

ජීවත්වන්නේ එක විදිහකට ය. ඒත් රටට පෙන්නන්නේ ඊට සපුරාම වෙනස් විදිහකි. වෙනත් විදිහකට කියන්නේ නම් කරන්නේම ඇක්ටින් ය.

අප කොයි කවුරුත් මේ රඟපෑම කරන බව ඇත්ත ය. එහෙත් මේ දෙක අතර පරතරය විශාල වූ විට ඇති වන ප්‍රතිඵල දරුණු ය. පරතරය විශාල වූ විට අමාරුවේ වැටෙන්නේ අපේ රඟපෑම් බලන එයින් මුලාවෙන ප්‍රේක්ෂකයන් පමණක් නොවේ. එසේ රඟ පාන අපමත් ඉන් අමාරුවේ වැටේ.

මේ දෙක අතර විශාල පරතරයක් ඇති බව දකින ප්‍රේක්ෂකයා තුළ අප ගැන ඇතිවන කළකිරීම එසේ අප අමාරුවේ වැටීමට තුඩු දෙන එක් හේතුවකි.

රගපාන අප අමාරුවේ වැටෙන අනෙත් හේතුව වන්නේ එක් වටපිටාවක රගන රංගනයට වඩා වෙනස් රංගනයක් ඊළග වටපිටාවේ රගපෑමට අපට බොහෝ විට සිදුවීම ය. මේ භූමිකා වෙනස සමහරවිට පැටලිලි ඇති කරන්නේ ය. සෞම්‍ය මුහුණක් ප්‍රදර්ශනය කළ යුතු තැනක මේ නිසා රෞද්‍ර මුහුණක් ඇති විය හැක්කේ ය. ඒ සම්බන්ධයෙන් වන වඩාත්ම භයානක ගැටළුව නම් එක් නිශ්චිත චරිතයක් ඒ තුළ සංවර්ධනය නොවීම ය.

රගපෑමේ වැඩිම පාඩුව ඇත්තේ ඒ අවසානයට කී කාරණයේ ය.

එක තැනක කිපෙන භූමිකාවක් ඇති රංගනයකට ඊළග තැන සෞම්‍ය වන්නට නොහැකි වීමට ඉඩ තිබෙන බව අපි කීවෙමු. එහෙත් වඩාත් භයානක කාරණය එය නොවේ. රගන භුමිකාව තුළ නොව චරිතය තුළ සෞම්‍ය බව ගොඩ නැගීමට මේ රංගනයන් බාධා පමුණුවන නිසා ය.

අපේ හැසිරීම දෙයාකාර ය. ඉන් මුල් ආකාරය ප්‍රතික්‍රියා (reactive) ස්වරූපය ගනී. එහි දී අපේ හැසිරීම පාලනය වන්නේ සවිඥානයෙන් නොවේ. අවිඥානයෙනි. ප්‍රතික්‍රියාව ක්ෂණික ය.

අනෙත් ආකාරය ප්‍රතිචාරයක (response) ස්වරූපය ගනී. එහි දී අප ප්‍රතිචාරය දක්වන්නේ හිතා බලා කිරා මැන බැලීමෙන් ද පසුව ය. එය සවිඥානක ය.

ප්‍රතික්‍රියාව (reaction) එන්නේ අප ගොඩ නගා ගෙන ඇති චරිතයෙනි. ඉක්මණින් පරල වී යකා නටන මිනිසුන් ඒ ගැන පසුව පසුතැවිලි වෙනු ඔබ දැක ඇත. ඒ ඔවුන් හැසිරී ඇත්තේ ප්‍රතික්‍රියාවක ස්වරූපයෙන් වීම නිසා ය. අවිඥානකව නිසා ය.

(එකකට එකක් පසුව එන කරදර නිසාත් යම් කෙනෙකුගේ එකට පසුව එකක් දක්නට ලැබෙන අතිශය තකතිරු තීරණ සමුදායක් නිසාත් කෙනෙකු ඉවසා ඉවසා බැරිම තැන කිපෙන්නට පුලුවන. එය චරිත ලක්ෂණයකට වඩා මුහුණ දෙන අවස්ථාවන් කරණ කොට ඇති වන්නකි. අප මේ කතාකරන්නේ එවැනි අතිශය කලාතුරකින් කෙනෙකුට සිදුවිය හැකි පරල වීමක් ගැන නොවේ. එවැනි දිගින් දිගට සිදුවන කෝප ගැන්වීම් අභියස දීත් උපෙක්ෂාවෙන් සිටින මිනිසුන් ද නැතිවා නොවේ.)

ප්‍රතික්‍රියාවේ ස්වරූපය සාධනීය මට්ටමකින් පවත්වාගෙන යෑමට පමණක් නොව ප්‍රතික්‍රියා කරනු වෙනුවට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට ද හැකි වන්නේ අප ගොඩ නගා ගෙන ඇති චරිතය ප්‍රබල වෙතොත් ය.

ඇක්ටින් කරන අයට නැත්තේත් ඒක ය.

ඇක්ටින් කරන්නට අමතක ව හිටි හැටියේ තමන්ගේ සැබෑ ස්වරූපය ඔවුන් විසින් මතු කරනු ලබන්නේ ය.

කෙනෙකු ගැන ඔබ තීරණයකට බැසිය යුත්තේ ඔහු හෝ ඇය ඔබ ගැන දක්වන ලෙන්ගතු කමෙන් නොවේ. ඔහු හෝ ඇය පොදුවේ ඇසුරු කරන අය සම්බන්ධයෙන් දක්වන හැසිරීමෙන් ය.

එසේ නොකරන අය ඇක්ටින්වලට හසුව අමාරුවේ වැටීමට නියමිත ය.

ඔබ කරන්නේ ඇක්ටින් නම් ඔබට ඔබේ චරිතය ගොඩ නගා ගැනීමට ඉන් බාධා ඇතිවන්නේ ය. නොසිතූ මොහොතක ඔබේ ඇක්ටින් පාට් එක සැගව ගොස් යකා මාක් එක මතුවන්නට එයින් ඉඩක් ලැබෙන්නේ ය. එය අවසන් වන්නේ නැවත නැගිටිය නොහැකි ලෙස ඔබ බිම වැටීමෙනි.

ඒ නිසා ඇක්ටින් කරන්නන් අනුන් අමාරුවේ දානවා පමණක් නොවේ. ඔවුහු තමන්ව ද අමාරුවේ හෙළන්නෝ ය.

ශිල්පයෙන් කවර ඵල? සහතිකයමය එළ! මතු වටින්නට නම් එකතු කළ යුතු…..


අප උගන්නා ජාතියක් නොවේ. සහතික එකතු කරන ජාතියකි. උගත මනා ශිල්පය වෙනුවට එකතු කළා වූ සහතිකම මතු වටිනා බව සිතන ජාතියකි.

අධ්‍යාපන සහතිකයක වටිනාකම කොතෙක් ද? විශේෂයෙන් විභාග ප්‍රතිඵල සහිත සහතිකයක වටිනාකම කොතෙක් ද?

විභාගයක දී මැනෙන්නේ විෂය මූලිකව මැණිය හැකි දේ ය. ගණිතය හා විද්‍යාව හැරුණු විට අන් බොහෝ විෂයන්වල දි මැනෙන්නේ කරුණු හා සංඛ්‍යාෙල්ඛන දැනුම ය. විද්‍යාව ප්‍රශ්න පත්‍රයක් වුව කරුණු හා සංඛ්‍යාලේඛනවල දැනුම මූලික කරගෙන සකසන්නට පුලුවන.

නායකත්ව කුසලතා විභාගයක දී මැණිය නොහැකි ය. මැණිය නොහැකි නිසා ඒවා අවැදගත් වන්නේ ද? එවැනි මැණිය නොහැකි දෑ අමතක කර මැණිය හැකි දෑ පමණක් සළකා අපට මිනිසුන් ආයතනයට බදවා ගත හැකි ද?

කරුණු හා සංඛ්‍යාෙල්ඛන බොහෝමයක් කාලයත් සමග වෙනස් වේ. අන්තර්ජාලය වැනි මෙවලම් ඇති වත්මන ඒවා බුරුතු පිටින් දැන ගෙන සිටීමේ තේරුමක් ද නැත. දැනුම තිබෙන්නේ කොහේ දැයි දැන ගැනීමත් ඒවා සොයාගැනීමට ඇති හැකියාවත් තිබුනොත් ඒ හොදටම ප්‍රමාණවත් ය.

වඩාත් අවශ්‍ය වන්නේ ඒ දැනුම ප්‍රයෝජනයට ගැනීමට ඇති හැකියාවේ ය.

බොහෝ විභාගවල නොමැනෙන්නේත් එයම ය. ඒ විභාගයකින් එය මැනීමේ ඇති දුෂ්කරතාවය නිසා ය.

ප්‍රශ්නයකට උත්තර දහසක් ඇති විට එය ආදර්ශ උත්තර පත්‍රයකට ගොනු කිරීම අමාරු ය. එය කළ හැක්කේ වාචික පරීක්ෂණයකින් පමණ ය. උත්තර විවෘත බැවිනි. එක් උත්තරයක් අනෙත් උත්තරයට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් විය හැකි බැවිනි. එතෙකුදු ඒ උත්තර සියල්ල නිවැරදි විය හැකි බැවිනි. ඒ නිසා අහන්නට සිදුවන්නේ එක් උත්තරයක් ඇති ප්‍රශ්න පමණ ය. එවිට බොහෝ විට ඉතිරිවන්නේ කරුණු හා සංඛ්‍යා ය.

මේ අතිශයින් සීමා සහිත වූ මිණුම් ක්‍රමයක් උපයෝගී කරගෙන සහතික දෙන්නට සිදූ වූයේ තාක්ෂණය වෙනත් විකල්පයකට ඉඩක් නොතැබූ බැවිනි.

අලුත් තාක්ෂණික ලෝකය අපට මේ සදහා නව විකල්ප සපයා තිබේ. දියුණු විඩියෝ ක්‍රීඩා එවැනි එක් විකල්පයකි. දැනුම භාවිතා කර ඉදිරියට යා හැකි ද යන්න ඒවායින් මැණිය හැකි ව තිබේ. නායකත්වය දෘෂ්ඨියක් තිබේ ද නැත් ද යන්නත් ඒ හරහා අගැයීමට ලක් කළ හැකි ය. දැනුම ඉක්මණින් සොයා ගත හැකි ද යන්නත් අන්තර්ජාලය යොදා ගෙන මැණිය හැකි ය.

රැකියා අපේක්ෂකයා සයිබර් අවකාෂයේ කිනම් සළකුනක් තබා ඇත් ද යන්න ද එහි දී සැළකිල්ලට ගත හැකි ය. විශේෂයෙන් ඔහුගේ ආකල්ප පිළිබදව අගැයීමක් ද ඒ හරහා ලබා ගත හැකි වනු ඇත.

නැවතත් සහතික වෙනුවට උගත මනා ශිල්පයම වුවමනාවෙන දවස වැඩි ඈතක නැත.

සම්මත විභාග සහතික මත රැදෙන්නේ නැතිව රැකියාවට අවශ්‍ය සම්පූර්ණ කුසලතා පරාසය මැණිය හැකි ක්‍රම ආයතන විසින් ද සොයා ගත යුතුව තිබේ. එවිට සහතික පසු පස යෑම ඉක්මණින් නැවැත්විය හැකි ය. ඒ සදහා නව තාක්ෂණය ද උදව් කර ගත හැකි ය.

එවිට රැකියාවට සුදුස්සන් විභාග සමත් අය අතුරින් සොයා ගත නොහැකි යයි මැසිවිලි නගන්නට කළමනාකරුවන්ට සිදු නොවෙනු ඇත.

කළමනාකරණයේ ආචාර ධර්ම – ඒ අහවල් දෙයකට ද? මොකෝ කන්න ද?


බොහෝ ආයතන අභාවයට යන්නේ ඒවා තුළ ආචාර ධර්ම නොමැති නිසා ය. එවන් ආයතනවලට අහිමිව යන්නේ සේවාලාභීන් හා පාරිභෝගිකයන් පමණක් නොවේ. සේවකයන් හා සැපයුම්කරුවන් ද ඔවුන්ගෙන් ඈත්වෙයි. ආයෝජකයින් ද ඉවත් වෙයි. ඒ ආයතනය සතුව සමහරවිට හොදම භාණ්ඩ ද අත්‍යවශ්‍ය සේවාවන් ද තිබිය දී ය. අනිත් සියල්ලෙන් සම්පූර්ණව තිබියදී ය.

ඒ නිසාම අත්‍යවශ්‍ය ආචාර ධර්ම කීපයක් මේ සටහනෙන් ලියා තැබීමට අදහස් කළෙමු.

  1. ආයතනයට පිවිසෙන්නේ කවරෙක් වුව ද ඔහු/ඇය සුහදව පිළිගැනීමට කටයුතු කිරීම
  2. ඔවුන්ට අවශ්‍ය කාරණය කාරුණිකවත් නොපමාවත් ඉටු කර දීම
  3. ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්නවලට – ඒ ප්‍රශ්න කුමන වර්ගයේ වුව ද – අප්‍රමාදවත් සම්පූර්නයෙනුත් පිළිතුරු සැපයීම
  4. ඔවුන්ගේ සැක සාංකා සාධාරණ බව පිළිගැනීම හා ඒවා විසදීමට හා ඉවත්කිරීමට හැකි හැමදෙයක් ම කිරීම
  5. ඔවුන්ට තීරණ ගැනීම පහසු කරනු සදහා ද ඒ තීරණ ගැන පසුව පසුතැවිලි නොවනු සදහා ද අවශ්‍ය සියලු විස්තර හා තොරතුරු සැපයීම
  6. ඔවුන්ට පාඩුවක් විය හැකි තැනක එය නොවලහා පළ කිරීම හා ඔවුන්ට වඩාත් වාසිදායක තිරණය ගැනීමට උදව් දීම
  7. ඔවුන්ගේ අසීරුතාවයන්ගෙන් හෝ හදිසියෙන් ප්‍රයෝජන ගැනීමෙන් වැළකීම
  8. ඔවුන්ගේ නොදැනුවත්කමින් අනවශ්‍ය වාසි ලබා ගැනීමෙන් වැළකීම
  9. ඔවුන් අතින් සිදුව ඇති අත් වැරදීම්වලට වන්දි ඉල්ලා නොසිටීම
  10. තමන්ගේ ආයතනයේ අභ්‍යන්තර ප්‍රශ්න විසදීම සදහා ඔවුන් ඉත්තන් කර නොගැනීම
  11. ආයතනයේ පහසුව සදහා ඔවුන් එහා මෙහා යැවීම හා ඔවුන් පණිවුඩකරුවන් බවට පත් කර ගැනීම
  12. ඔවුන්ගේ පසුබිම ගැන නොසළකා සමාන සේවයක් ලබා දීම
  13. පැමිණි අනුපිළිවෙලට සේවය ලබා දීම හා සුවිශේෂී තත්වයන් යටතේ පමණක් (උදා-රෝගී කෙනෙකුට දක්වන අනුග්‍රහයක් වශයෙන්) ඒ අනුපිළිවෙල වෙනස් කිරීම
  14. අයකරන මුදලට ගැලපෙන හෝ වැඩි වටිනාකමක් ඔවුන්ට ලබා දීම
  15. ඔවුන් ආයතනය තුළ ගත කරන කාලය තුළ අවම වෙහෙසක් අවම පීඩනයක් හා අවම කරදරයක් ඇතිවන ආකාරයට වටපිටාව හා පහසුකම් සකස් කර තිබීම

ආචාර ධර්ම කුමකට ද? එයින් ආයතනයට ඇතිවන ලාභයක් තිබේ ද?

කෙටියෙන්ම දිය හැකි පිළිතුර නම් ඔබේ ආයතනයේ ප්‍රතිරූපය එය විසින් සාදන නිසා බව ය. ඔබගේ ආයතනය හා දිගුකාලීන සබදකමක් මිනිසුන් ඇති කරගන්නේ මේ ආචාර ධර්ම ඔබ වෙත ඇතොත් ය. මේවා නැතිවත් පවතින ආයතන තිබේ. එහෙත් ඒ වැඩි කලකට නම් නොවේ.

නායකයෙකු විසින් රැක ගත යුතු ප්‍රධානම වස්තුව


තරුණියකට රැක ගත යුතු ප්‍රධානම වස්තුව හැටියට සැළකුණේ කුමරි බඹසර ය. එහෙත් බොහෝ රටවල අද එය එපමණටම සැළකිල්ලට භාජනයවන බවක් පෙනෙන්නේ නැත. එහෙත් රට කුමක් වුව ද නායකයෙකු විසින් රැකගත යුතු වස්තුවක් තිබේ. එය රැක ගත නොහැකි වූ කල නායකයාගේ පිරිහීම ඇරඹේ.

ඒ වස්තුව නම් විශ්වාසයයි. කරනවා යයි කියන දෙය කිරීම මගින් ඇතිකරන විශ්වාසය යි. නොකරනවා යයි කියන දෙය නොකිරීමෙන් ඇති කරන විශ්වාසයයි.

විශ්වාසය අඹුසැමියන් අතර ඇති වැදගත් ම පදනම වන්නේ යම්සේ ද එය නායකයා හා අනුගාමිකයා අතර ඇති බැදීමට ද වැදගත්ම පදනම සපයන්නේ ය.

කරනවා යැයි කියන දෙය සැමවිටම කිරීමට නුපුළුවන් වීමට ඉඩ තිබේ. එවන් විටෙක ඒ ගැන සමාව අයැදීමත් එසේ වූයේ මන්දැයි පැහැදිලි කිරීමත් අවශ්‍ය ය.

එහෙත් සමහර අවස්ථාවල සිදුවන්නේ කරනවා යැයි කී දෙය නොකර එය කළ බවට ඇගවෙන සපථ කිරිම් වලින් සංග්‍රහ කිරීම ය.

කරනවා යැයි කී දෙය නොකර එය කළේ යැයි කීමෙන් විශ්වාසය පළුදු වනවා පමණක් නොවේ. නොමග යැවීම ගැන තරහක් ද අනුගාමිකයන් තුළ පහල වේ. කෙනෙකුට යම් කෙනෙකු තමන් ගොනාට ඇන්දේව්වේ යැයි ඇති වන හැගීම ගෙන එන්නේ සුලුපටු තරහක් නොවේ.

නොකරනවා යැයි කී දේ කරන නායකයෝ තමන් එසේ නොකළ බවට සපථ කරනා විට ද අනුගාමිකයන්ට ඇතිවන්නේ ඒ හැගීම ය.

ඒ නිසාම වඩා සුදුසු විදිහ නම් නොකරනවා යැයි කී දේ කරන්නට වූ විට ඒ ගැන ද සමාව අයැද ඊට හේතු වූ කාරණා ද ඉදිරිපත් කිරිම ය.

අනුගාමිකයින් එවැනි සංග්‍රහයකට සුදුසු යැයි බොහෝ නායකයින් කල්පනා කරන්නේ නැත. ඔවුන් විශ්වාස කරන්නේ මිනිසුන් සතුව ඇති කෙටි මතකය නිසා සියල්ල අමතකව ගොස් තමන්ගේ පැරණි ප්‍රතිරූපය නැවත ගොඩ නැගිය හැකි දවස ඉක්මණින් උදාවන බව ය. රටක නායකයින්ට මෙන් බිල්බෝඩ් කටඅවුට් නැතිවුනාට ආයතනවල නායකයෝ ද තම ප්‍රතිරූපය මෙසේ නැවත ගොඩ නැගිය හැකිය යන විශ්වාසයෙන් එවැනි විශ්වාසය කඩ කිරීම් අඩුවක් නැතිව හිරිකිතයක් නැතිව කරති. එහෙම රටවලට පමණක් නොව ආයතනවලට ද අත් කර ගත හැකි ලොකු ප්‍රගතියක් නැත.

කටුගෙයි ඇති රන් කඩුවක් නැතිවීමකට වඩා රටේ නායකයා පිළිබද විශ්වාසය නැතිවීම රටකට බලපාන්නේ ය. ඒ පමණටම ආයතන සතු වටිනා දේපලක් නැතිවීමට වඩා නායකයා පිළිබද විශ්වාසය නැතිවීම ආයතනයකට බලපාන්නේ ය.