සතර අගතිය – කළමනාකරුවෙකු බැහැර කළ යුතු


සිගාලයන් අමතා බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ සිගාලෝවාද සූත්‍රය අද අපගේ සටහනට නිමිත්තක් කර ගන්නට කැමැත්තෙමි. සෑම ආගමකම සැගවී ඇති මිණිකැට තිබේ. මේ බුදු දහමෙන් අපට සොයා ගත හැකි වූ එවැන්නකි.

පහත සිව් ආකාරයෙන් අගතියට යෑමෙන් වළකින ලෙස එහිදී සිගාලයන්ට බුදුන් වහන්සේගෙන් උපදෙස් ලැබේ.

ජන්දය (ලෝභය ලෙස ද ගත හැකි ය) – යමෙකුට හෝ යමකට ඇති කැමැත්තෙන් අගතියට යෑම.
දෝස – යමෙක් හෝ යමක් සමග ඇති කරගන්නා ද්වේෂයෙන් අගතියට යෑම.
භය – යමෙකුට හෝ යමකට ඇති බියෙන් අගතියට යෑම.
මෝහ – මෝඩකමෙන් අගතියට යෑම.

කළමනාකරුවන්, සමහර විට තමන් නොදැනුවත්වම, මේ අගතීන්ට ගොදුරු වීම නිසා වැරදි තීරණයන්ට එළඹිය හැකි ය. ඒ නිසාම සිය විනාශයත් ඊටත් වඩා ආයතනයේ විනාශයත් ඇති කරන්නෝය. ආයතනයත් නැති කර ගෙන අවසානයේ තමනුත් නැති කර ගන්නෝ ය.

තමන්ගේ හිතවතෙකු හිතවතියක නිසා වැරදි තීරණවලට එළඹෙන කළමනාකරුවන් බොහෝ ය. තමන් අගයන යම් මතවාදයක් යම් දර්ශනයක් නිසා ද කළමනාකරුවන් එවැනි වැරදි තීරණයන්ට එළඹීය හැකි ය. තමන්ට ලැබිය හැකි ලාභයක් නිසා ද එවැන්නකට මග පෑදිය හැකි ය. තමන්ගේ එවැනි යම් කැමැත්තකින් ඇස් අන්ධ කරගන්නා ඔවුන්ට විකල්ප නොපෙනේ. තීරණයෙන් ඇති විය හැකි ප්‍රති විපාක නොපෙනේ. ඉදිරිය නොපෙනේ. පසුබිම, වටපිටාව, පරිසරය නොපෙනේ. මෙසේ අගතියට ගිය විට කැමැත්ත හැරෙන්නට ඉතිරි සියල්ල අතුරුදහන් වෙයි. කැමැත්තෙන් පරල වෙන්නා ඒ මතම පිහිටා තීරණයන්ට එළඹේ. වෙනත් කිසි දෙයකට විවෘත නොවෙයි.

තමන්ගේ සතුරෙකු තමන් අනුමත නොකරන කෙනෙකු වීම නිසා ඒ තැනැත්තාගේ වැදගත් යෝජනාවක් බැහැර කිරීමට කළමනාකරුවෙකු පෙළඹෙන්නට පුලුවන. තමන්ගේ ජාතියේ නොවන තමන්ගේ ආගමේ නොවන තමන්ගේ කදවුරේ නොවන කෙනෙකු සම්බන්ධයෙන් ඇති කරගන්නා ද්වේශය මෙයට සමහර විට පාදක විය හැකි ය. සමහර විට ඒ කිසිවක් නැතත් පෞද්ගලික එදිරිවාදුකමක් ද එයට හේතුවන්නට පුලුවන. එය සමහර විට ප්‍රතිවිරුද්ධ මතවාදයක් සම්බන්ධයෙන් ද විය හැකි ය. එවිට ක්‍රියාකරන්නේ ද්වේශයයි. අන්ධ විය හැක්කේ කැමැත්තෙන් පමණක් නොවේ. ද්වේශයෙන් ද අන්ධ විය හැකි ය.

තමන්ට අනතුරක් හානියක් වීමට ඉඩ ඇතැයි යන බිය නිසා ද වැරදි තීරණයන්ට එළඹිය හැකි ය. ඒ බියෙන් මෙහෙයවනු ලැබූ විට වෙන කිසිවක් දර්ශන තලය තුළ ඉතිරි නොවෙයි. සියල්ල ඉන්පසු පාලනය කරනු ලබන්නේ බිය මගිනි.

මෝහය යනු මෝඩකම ය. තමන් සියල්ල දන්නේ යැයි සිතන්නෙකු බොහෝ විට මෝඩ කමින් මෙහෙයවනු ලබන්නෙකි. දන්නා දෙය දන්නා බව ද නොදන්නා දෙය නොදන්නා බව ද අවබෝධ කර ගන්නා කෙනෙකු මෝඩ කමින් අගතියට යන්නේ නැත. බොහෝ මෝඩයන්ගේ ප්‍රශ්නය වන්නේ බොහෝ දේ නොදන්නා බව පමණක් නොවේ. තමන් දන්නේ මොනවා ද නොදන්නේ මොනවා දැයි නොදන්නා කම ය. එවන් කෙනෙකු අන් කිසි කෙනෙකුට සවන් දෙන්නේ නැත. හෙවිල්ලක් බැලිල්ලක් නැතිව විධාන දෙන්නේ එවැනි අය ය.

මේ සිව් වැදෑරුම් අංශයන්ගෙන් අගතියට නොගිය කෙනෙකුට සියල්ල සලකා බලා දිගු කාලීනව සාධනීය ප්‍රතිඵල ඇති කරන තීන්දුවකට එළඹිය හැකි ය.

අගතියට යන අයගේ සැලකිල්ලට ලක්වන්නේ අගතියට ගිය කාරණය නිසාම එයින් අන්ධ වන කෙනෙකුට සෙසු කරුණු දිගු කාලීන ප්‍රතිවිපාක මග හැරෙන නිසා ම නිවැරදි තීන්දුවක් ගත නොහැකි ය. අද නැතත් හෙට ඔවුන් අර්බුදයකට යාමට නියමිත ය. ඔවුන් සමග ඔවුන් නායකත්වය දෙන ආයතනය/සංවිධානය හෝ රටක් නම් රට ද අගාධයට යනු ඇත්තේ ය.

Advertisements

අපි අපේ උප විඥානයේ සිරකරුවන් වෙමු


යටි සිත මහ පුදුමාකාර එකකි. එය අපට යම් යම් දේ කරන්නට අනුබල  දෙයි. එහෙත් ඒ කිසිදු දෙයක් සම්බන්ධයෙන් වග නොකියයි.

අප කරන ඒ ක්‍රියාවන් සාධාරණීකරණය කරන්නට අපට සිදු වූ විට ඒ කාර්යය උඩු සිතට පවරා යටි සිත මග හරියි. කරන්නට අමාරු බොහෝ දේ බාර ගන්නට මේ නිසා උඩු සිතට සිදු වේ.

පසුගිය ලිපියේ අපි මිනිසුන් කළු හා සුදු ලෙස වර්ග කිරීමේ වැරැද්ද ගැන කීවෙමු. මේ නිසා අපට සිදුවිය හැකි අකරතැබ්බයන් සමහරක් ගැන ද කීවෙමු. මේ වර්ග කිරීම කරන්නේ උඩු හිතම නොවේ. බොහෝවිට යටි හිත ය.

සුදු ලෙස වර්ග කළ මිනිසෙකුගේ කළු වැඩක් දුටු විට අපේ උඩු සිත යටි හිතේ බලපෑම යටතේ වහා ඉදිරිපත් වී ඒ ක්‍රියාවට හේතුව ඒ පුද්ගලයා නොවන බවත් ඔහුට ඇති බාහිර පීඩනයන් බවත් කියමින් ඔහු ඉන් ගලවා ගැනීමට ඉදිරිපත් වනු දකින්නට පුලුවන.

ඒ අර්ථයෙන්ම කළු ලෙස නම් කළ පුද්ගලයෙකුගේ සුදු වැඩකින් පවා අපට උනන්දුවක් ඇති නොවන බවට ද එවැන්නක් අගය කරන්නට පමණක් නොව පිළිගන්නට පවා අප නොපෙළඹෙන බවට ද එය වග බලා ගනියි. එවැන්නෙකුගේ යහපත් කල් ක්‍රියාවක් පවා අපේ උඩු සිත යටි හිත විසින් තල්ලු කරනු ලදුව අපට පෙන්වන්නේ ලාභ ප්‍රයෝජන තකා ඔහු විසින් දියත් කර ඇති අවස්ථාවාදී මෙහෙයුමක් හැටියට ය.

අපේ යටි සිත තුළ ක්‍රියාත්මක වන උඩු සිත විසින් පසුව සාධාරණය කරනු ලබන මේ ක්‍රියාවලිය නිසාම අප සුදු යයි අදහන අයට අමතරව අප කැමති යයි සළකන පුද්ගලයින්ගේ අඩුලුහුඩුකම් ද අඩුවෙන් තක්සේරු කිරීමටත් අකමැති පුද්ගලයන්ගේ කෙන්දක් තරම් පුංචි අඩුපාඩු කන්දක් මෙන් විශාලව දැකීමටත් අපි අපට නොදැනුවත්වම ක්‍රියාකරමු.

තමන්ගේ එකා හොද වෙන්නේත් තමන්ගේ එකා කරන නරක වැඩය ඊට වඩා අඩු මට්ටමෙන් අනෙකා කළ ද මහා ව්‍යාසනයක් ලෙස දකින්නේත් ඒ හේතුව නිසා ය. අනෙකා (පරයා) කරන හොද වැඩය අවස්ථාවාදය ලෙස දකින්නේත් එයම තමන්ගේ එකා කළාම උපාය මාර්ගික දක්ෂතාවය ලෙස සළකා මහා අභිමානයෙන් කතා කරන්නේත් ඒ නිසා ය.

මෙසේ උප විඥානය තුළ සුදු හෝ කළු චරිත ලෙස ද කැමති හා අකමැති චරිත ලෙස ද තමන්ගේ එකා හා අනෙකා යන ලෙස ද බෙදිල්ලක් පවතී.

මේ බෙදිල්ලේ අවසන් ප්‍රතිඵලය වන්නේ ආයතනය තුළ කදවුරු ඇති වීම ය. කණ්ඩායමක් ගොඩ නැගීමට අපොහොසත් වීම ය. ආයතනික දේශපාලනයකට අපූරු තෝතැන්නක් ඇති වීම ය. කළු අය අකමැති අය අනෙක් අය වඩ වඩාත් කළු වීම ය. ඔවුන් අධෛර්යමත් වීම ය. සුදු අයට කැමති අයට තමන්ගේ අයට සිය අඩුපාඩු නොපෙනී යාම ය. ඔවුන්ගේ වර්ධනය ඇණ හිටීම ය.

මේ බව අප කලින් සටහනක ද ඇතුළත් කළෙමු. දැන් අප තවත් පියවරක් ඉදිරියට යමින් කියන්නේ මේ තත්වය දන්නා අයට පවා මෙයින් ගැලවිය නොහැකි බව ය. ඒ සදහා අමතර වෙහෙසක් දැරිය යුතු බව ය. එයට හේතුව මෙය ඒ අයටත් හොරා යටි සිත තුළින් මතුවන දෙයක් නිසා ය. යටි හිත කරන මෙවැනි ඕනෑම මගඩි වැඩක් සාධාරණීකරණය කරන්නට උඩු හිත පේවී සිටින නිසා ය.

යටි හිතට එනම් උප විඥානයට අප මෙහෙයවන්නට ඉඩ දුන්නොත් මෙයින් ගැලවෙන්නට බැරි ය.

යමක් දෙස හැගීම්වලින් වියුක්තව බැලීමේ කුසලතාවය ගොඩ නගා ගැනීමෙන් මිසක සෑම දෙයක් දෙසම විචාරශීලීව බැලීමේ මනසක් හදා ගැනීමෙන් තොරව මේ උප විඥානයෙන් ගැලවෙන්නට අපට බැරි ය.

හැම සුදු දෙයකම කළු ඇත්දැයි විපරම් කිරිමටත් හැම කළු දෙයකම සුදු ඇත් දැයි පිරික්සීමටත් කටයුතු කිරීම ඒ සදහා පූර්ව කොන්දේසියක් වෙයි. එසේ කරන ලෙස අපේ උඩු සිත පුරුදු පුහුණු කළ යුතු ය.

කළමනාකරුවාගේ අභියෝගය වන්නේ යටි සිත තුළ සැගවී ක්‍රියාත්මක වන මේ ක්‍රියාවලිය සාධාරණය කිරීමේ කාර්යයෙන් උඩු සිත මුදවා ගැනීම ය. ඒ වෙනුවට යටිසිතේ මේ උපදෙස් දෙස විචාරශීලීව බලන්නට උඩු සිතට උදව් දීම ය. යටි සිතේ නැතිනම් උපවිඥානයේ සිරකරුවෙකු නොවී ඉන් නිදහස් වීම ය.

මොකද? මං කළු ද?


මේ අප අසා හුරු පුරුදු කතාවකි. මේ ප්‍රශ්නය කෙනෙක් නගන්නේම තරහක් ද හිතේ ඇතිව ය. තමන් නොසළකා හැරිවිට මේ ප්‍රකාශය කියවෙන්නේ ඉබේට ම ය. ආදරය ඉල්ලා පැරදුනු විට ද අවස්ථාවක් ඉල්ලා නොලැබුනු විට ද මිනිස්සු මෙසේ අසති.

අප කැමති මේ ප්‍රශ්නය කළමනාකරුවෙකුට විෂය විය යුතු ආකාරයට නගන්නට ය.

මිනිසුන් කළු හා සුදු හැටියට වර්ග කළ හැකි ද? වර්ග කළ යුතු ද?

මේ එක ප්‍රශ්නයක් නොවේ. ප්‍රශ්න දෙකකි. පළමු ප්‍රශ්නයට උත්තරය නොහැකිය යන්න ය. දෙවැන්න මිනිසුන් නැතත් මිනිසුන්ගේ වැඩ නම් කළු හා සුදු හැටියට වර්ග කළ යුතු බව ය.

එහෙත් බොහෝ කළමනාකරුවන් කරන්නේ මෙහි අනිත් පැත්ත ය. ඔවුහු මිනිසුන් කළු හා සුදු හැටියට වර්ග කර ලේබල් අලවති. ඉන්පසු සුදු ලේබලය සහිත අයගේ කළු වැඩ ද කළු ලේබලය ඇති අයගේ සුදු වැඩ ද සම්බන්ධයෙන් නොදැක්කා සේ සිටිති.

පළමු ප්‍රශ්නයට එනම් ලේබල් ඇලවීමට හේතුව එසේ කිරීමෙන් ගනුදෙනුව පහසු වීම ය. ලේබලය සුදු නම් කරන්නට ඇත්තේ ඔහුට සැළකීම ය. ලේබලය කළු නම් කරන්නට ඇත්තේ ඔහුට පල නොකියා පලා බෙදීම ය.

මෙයින් සිදු විය හැක්කේ කුමක් ද? කළු තැනැත්තා තවදුරටත් කළු වීම ය. සුදු තැනැත්තා තමන් සුදු බව සිතා පහසු ජීවිතයකට හුරු වීම ය. දෙකෙන්ම බැට කන්නේ ආයතනයයි.

දෙවැන්නට එනම් කළු ලේබලය ඇති අයගේ සුදු වැඩ ද සුදු ලේබලය ඇති අයගේ කළු වැඩ ද අමතක කිරීමට හේතුව එසේ නොකළොත් තමන් ඇලවූ ලේබලය ගැලවීමට සිදුවිම ය. එහෙම වුනාම කටයුතු තවදුරටත් පහසු නොවීම ය. සංකීර්ණ වීම ය.

කිසිදු මිනිසෙක් එහෙම පිටින් ම කළුත් නැත. සුදුත් නැත. හැම මිනිහෙක්ම පාහේ අළුපාට ය. එක් මානයකින් සුදුවන අය තව මානයකින් කළු විය හැකි ය. එක් මානයකින් කළු වන අය තව මානයකින් සුදු විය හැකි ය. මානය නැත්නම් මිනුම අප මනින  මිනුම් දණ්ඩ අනුව වෙනස් වේ.

සාන්තුවරයෙක් යැයි සමාජය හදුන්වන කෙනෙක් ඔබ කිට්ටුවෙන් ඇසුරු කළොත් ඔහුගේ අඩුපාඩු සීමා ඔබට දැනගන්නට ලැබෙනු ඇත. සමාජය කෙනෙකු සාන්තුවරයෙකු කිරීමේදී මුලින් ම කරන්නේ මේ අඩුලුහුඩුකම් සැගවීම ය.

අධමයෙකැයි සමාජය අයින් කරන කෙනෙකු සමහරවිට ටයිකෝට් පැලදි මහත්වරුන් අහක බලන අවස්ථාවක අසරණ වුනු කෙනෙකුගේ පිහිටට එනු අපට දකින්නට පුලුවන.

මේ නිසා අප මිනිසුන්ට කළු හා සුදු ලෙස ලේබල් ඇලවීමෙන් වැළකිය යුතු ය. එසේ වුව ද මිනිසුන් කරන වැඩ සම්බන්ධයෙන් නම් ලේබල් ඇලවීමට කළමනාකරුවන් කටයුතු කළ යුතු ය.

සුදු වැඩ කරන්නට අළු මිනිසුන් පෙළඹෙන්නේ එවිට ය. කළු වැඩ මගහරින්නට අළු මිනිසුන් පෙළඹෙන්නේ එවිට ය.

මිනිසුන් කළු හෝ සුදු නැත. උන් අළුපාට ය. එහෙත් මේ අළුපාට ඕනෑම උන්දෑ කෙනෙකු සුදු වැඩ ද කළු වැඩ ද කළ හැකි ය. වැදගත් වන්නේ ඒ ඒ වැඩය පුද්ගලයා කවුද යන්න අමතක කොට ඔහු මොන කදවුරේද යන්න අමතක කොට අගය කිරීමේ ය. කළු ද සුදු ද යැයි පෙන්වා දීමේ ය.

වෙනස කළමනාකරණය – Change Management


වෙනසකට මිනිසුන් කැමති ද? ඒ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දෙකක් තිබේ. එකක් අකමැති ය. අනෙක කැමති ය. මේ උත්තර එකිනෙකට පරස්පර වුව ද දෙකම ඇත්ත ය.

ආසයි බයයි යන්න තවත් දිය හැකි එක් පිළිතුරකි. ඒ දෙකම එකට තිබිය හැකි ද? තිබිය හැකි බවට හොදම උදාහරණය අපට දෙන්නේ මේ වෙනස ය.

ඔවුන් අකමැති හා බිය ඇයි?

වෙනස හැම විටම පාහේ අවිනිශ්චිතතාවය සමග බැදී ඇති නිසා ය. අප දැනටමත් දන්නා දේ නොව නොදන්නා දේ මුණ ගැසෙන නිසා ය. අප උගත් දෑ ප්‍රමාණවත් නොවිය හැකි නිසා ය. අපට ද වෙනස් වීමට වෙනස බල කරන නිසා ය.

ඔවුන් වෙනසට කැමති හා ආසා ඇයි?

වෙනස වෙනසක් ඇති කරන නිසා ය. නැවුම් බවක් ගෙනෙන නිසා ය. ඒකාකාරී බව නිසා අපටම එපා වී ඇති ජීවන ශෛලියෙන් අප ගලවා ගන්නා නිසා ය.

මුලදී වෙනසකට සැවොම පක්ෂ කර ගත නොහැකි ය. බිය, ආසාව ඉක්මවන බැවිනි. එහෙත් අභියෝග දැරීමට කැමති අය වෙනසකට පක්ෂ කර ගත හැකි ය. ඒ අතර තරුණයන් ද කාන්තාවන් ද ප්‍රධාන ය. වෙනසකට වඩාත් අකමැත්තේ වැඩිහිටි පිරිමි ය.

මෙයින් කිසිලෙසකින් වත් සෑම කාන්තාවක්ම සෑම තරුණයෙක්ම වෙනසකට පක්ෂ බවක් නොහැගවේ. ඒ ලෙසම සියලු වැඩිහිටි පිරිමි වෙනසකට විරුද්ධ බවක් නොහැගවේ. සමහර වයසක උදවිය තරුණයන්ට වඩා තරුණ ය. ඒ ඔවුන් ඉගෙනීමට ඇති කැමැත්ත අත් නොහළ නිසා ය. සමහර තරුණයින් වයසක උදවියට වඩා වයස ය. ඒ ඔවුන් ඉගෙනීම අත් හැර ඇති නිසා ය. ඒ නිසා වෙනසට පක්ෂ බලමුළු රැස්කිරිම කල්පනාවෙන් කළ යුතු ය.

බොහෝ අය වෙනසකට මුහුණ දෙන්නට සිදු වූ විට මුලින්ම කරන්නේ එය මග හැරීමට කටයුතු කිරීම ය. ඊළගට කරන්නේ එය වැඩක් නැති වැඩක් බව කියා පෑම ය. ඊටත් පසුව කරන්නේ එය විහිළුවකට ලක් කිරීම ය. ඒ මුල්වටයඋකටලී සමයයි.

ඊලගට කරන්නේ එය විනාශකාරී බව කියමින් විවේචනය එල්ල කිරීම ය. මේ දෙවන වටය  වාචික විරෝධයේ සමයයි.

එයිනුත් නොබා ඉදිරියට ඇදේ නම් ඊලගට කරන්නේ සැගවී කඩා කප්පල් කිරීමට තැත් කිරීම ය. එයත් අසාර්ථක වන්නේ නම් ඉදිරියට පැමිණ ප්‍රසිද්ධියේ විරෝධය පෑමට ඉදිරිපත් වේ. මේ තෙවැනි වටය භෞතික විරෝධයේ වටයයි.

අවසානයට ඒ සියලු මැද වෙනස ජයග්‍රහණය කෙරේ නම් එයින් පසු විරුද්ධ වූ අයම වෙනස වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්නට වෙයි. ඒ ජයග්‍රහණ සමයේ වෙනසට පියවරුන් විශාල ගණනාවක් ඇති වේ. ජයග්‍රහණයේ ධජය ගෙනයන්නට දැන් පිරිවර ඕනෑ තරම් ය.

අවශ්‍ය වන්නේ තුන්වෙනි වටය ජය ගන්නා තෙක් ඉවසාගෙන ඉදිරියටම යෑම ය. ඒ සදහා බලමුළු එකතු කිරීම ය. වෙනස පරදින්නේ තුන්වෙනි වටය වෙනසේ නියමුවන්ට ඔරොත්තු නොදෙන විට ය. එසේ වූ කල සිවි වෙනි වටය දැක දැකත් ඔවුහු පසු බසිති. ධෛර්යය අවශ්‍ය එයින් මිදීමට ය.

වෙනසේ ස්වභාවය අනුව සහය අවශ්‍ය වන්නේ කාගෙන් ද යන්න වෙනස් වේ. සමහර විට අපට වඩා ඉහළ කළමනාකාරිත්වයේ සහය වෙනසට අවශ්‍ය විය හැකි ය. සමහර විට සගයින්ගේ සහය ප්‍රමාණවත් විය හැකි ය. සමහර විට තමන්ට වඩා පහළ පිරිසකගේ උදව් වුවමනා විය හැකි ය.

මෙහිදී තීරණාත්මක එක් සාධකයක් වන්නේ වෙනසින් වඩාත්ම බලපාන්නේ කාට ද යන කාරණයයි.

නිවැරදි බලවේගවල සහය ලැබෙන්නේ නම් ජයගත නොහැකි වෙනසක් නැත.