පෙනුම හා සැබෑව – නොරැවටෙන්නට නම්….


උඩින් ඔපේ යටින් හපේ යන්න අපේ ජනවහරේ එන උපහැරණයකි. මේ බව නොදන්නා කෙනෙක් නැත. අපි බොහෝ විට පිට පෙනුමට රැවටෙමු. සැබෑව මග හරිමු. දැනගෙනත් කරන මේ වැඩේ ගැන සමාව දිය හැකි ද?

එහෙත් එය කෙරෙයි. රෑ වැටුනු වලේ දවල් ද වැටෙන ගණනටම මේ සම්බන්ධයෙන් අප අන්ධ ය.

පොරවාගෙන ඉන්නා සළුපිළි එහාට මෙහාට වෙන විට දේශප්‍රේමී වේශය පිටුපස තියෙන දුගඳ හමන ආත්මය අපට හිටිහැටියේ පෙනෙයි. ඒත් අපි එය නොපෙනුනා මෙන් සිටිමු. සිල් රෙද්ද එහා මෙහා වෙන විට උපාසක පෙනුම පිටුපස තියෙන පාපයෙන් පිරුණු ජීවිතය අපට හිටි හැටියේ පෙනෙයි. අපි එය නුදුටුවාක් මෙන් සිටිමු.

මෙසේ වන්නේ ඇයි?

ඒ අපේ මනසේ තිබෙන එක් දුර්වල කමක් නිසා ය.ඉංග්‍රීසියෙන් confirmation bias යනුවෙන් හඳුන්වන මෙය අපේ මනසේ ප්‍රතිරූපයට ප්‍රතිපක්ෂ තොරතුරු බාර ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කරයි. ඒ සඳහා ඕනෑ තරම් තර්ක විතර්ක ඉදිරිපත් කිරීමට අපේ “බුද්ධිය“ ද උදව් වෙයි.

(එයා සල්ලිවලට ටිකක් විතර කෑදරයි තමයි. කවුද කෑදර නැත්තෙ? සන්සන්දනය කරල බැලුවහම අනිත් අය තරම් කෑදර නෑ. දැක්කෙ නැද්ද එදා හැසිරුණු හැටි.)

(ඔය කියන තොරතුරු ඇත්ත ද කවුද දන්නෙ? උසාවියකින් මොකෝ ඔප්පු වුනා ය?)

අප කැමති අප දැනටමත් හදා ගෙන ඇති ප්‍රතිරූපය දිගින් දිගට ගෙන යන්නට ය. ඒ සඳහා නොගැලපෙන දෑ බැහැර කිරීමට අපි කටයුතු කරමු. අඩුපාඩු අපේ සාක්කුවෙන් දමා හෝ පුරවාලන්නට ද අපි කටයුතු කරමු.

මේ නිසා සැබෑව කොතරම් ඇස ගැටුන ද අප එය මග හැර යන්නෙමු.

එයට තවත් හේතුවක් තිබේ. සැබෑවට වඩා නිර්මාණය කරගත් ප්‍රතිරූපය ප්‍රසන්න ය. එය කෙළෙසනු දකින්නට අපේ සිත ඉඩක් දෙන්නේ නැත. අපේ මනසේ ඇති ඒ ලක්ෂණයට අප ඉංග්‍රීසියෙන් කියන්නේ positive bias කියා ය.

කොටින්ම කියතොත් අපේ වීරයා මරන්නට අපි අකමැත්තෙමු. ඒ නිසා වීරයා කුජීත වූ කල ද අපි පැරණි කතා අනුසාරයෙන් ඔහු ගොඩ දාගන්නට වෙර දරමු.

මෙසේ අප විසින් අපවම රවටා ගැනීමේ මේ සංසිද්ධිය ගැන විමසුම් මනසකින් බලන්නේ නම් මෙයට එරෙහි යාන්ත්‍රණයක් මනස තුළ ගොඩනගා ගත හැකි ය.

නැත්නම් සිදුවන්නේ සදාකාලයට රැවටීමට ය.

දේශප්‍රේමීන්ගේ උපාසකයන්ගේ පමණක් නොව තව බොහෝ දෙනාගේ මායම්වලට රැවටීමට ය.

Advertisements

පෙනෙන මායිමෙන් එහා බැලීම


අප ඉහත දිනක සිහින දැකීමේ වැදගත් කම ගැන ලීවෙමු. අද අප ලියන්නේ පෙනෙන මායිමෙන් එහා බැලීමේ වැදගත් කම ගැන ය.

පෙනෙන මායිමේ හැටියට පොළොව පැතළි ය. එහෙත් එය ගෝලාකාර බව එයින් ඔබ්බෙහි බැලූවිට පෙනේ. පෙනෙන මායිමේ හැටියට ඉර පොළොව වටා කැරකෙයි. ඒත් ඉන් ඔබ්බට ගොස් බැලූවිට පෙනෙන්නේ පොළොව ඉර වටා කැරකෙන බව ය.

මේ දවස්වල පොල් ගණන් ය. ගියවර එසේ පොල් මිල ඉහළ ගියවිට අපූරූ යෝජනාවක් ඉදිරිපත් විය. පොල් නිශ්පාදන අපනයනයට සීමා පැනවීම ය. බැලූ බැල්මට පොල් මිල පහත හෙලීමට ඒ පියවරෙන් පුලුවන. ඒ නිශ්පාදන සදහා වැයවන පොල් ද දේශීය වෙළද පොළට පැමිණෙන නිසා සැපයුම වැඩි වී මිල පහල යෑමට එය තල්ලුවක් වීම ය.

ඒ අපට පෙනෙන මානය යි. ඒ පෙනෙන මානයෙන් එහා බැලූවිට තවත් පියවරක් එහාට තබා එසේ නැත්නම් ඉස්සී බැලූ විට පෙනෙන්නේ කුමක් ද?

පොල් නිශ්පාදන අපනයනයට පනවන සීමා නිසා ලෝක වෙළදපොලේ පොල් වෙනුවට ආදේශක ඇති වීම ය. වෙනත් රටවලට ඒ වෙළදපොළ හිමිවීම ය. පොල්වතු හිමියන්ගේ ආදායම පහළ යාම ය. ඔවුන් අධෛර්යය වීම ය. තවත් පොල් වතු කෑලි කර විකිණීමට උත්සුක වීම ය. පොහොර දැමීමට ඇති උනන්දුව අඩුවීම ය. පොල් නිශ්පාදනය පහළ යාම ය. මිල ඒ අනුව තවදුරටත් ඉහළ යාම ය.

බොහෝ කළමනාකරණ තීරණ සම්බන්ධයෙන් ද කිව යුත්තේ කළමනාකරුවන් පෙනෙන මානයෙන් එහා නොබැලීම නිසා වඩාත් වැඩි අගාධයකට තමන්ව තල්ලු කරගන්නා බව ය.

පුත දීඝායු ලග නොබලව දුර බලව යන බෞද්ධ සාහිත්‍ය යේ එන වදන් වැල පුරුදු අයට මෙහි අවකාෂයේ මෙන්ම කාලයේ අරුතින් ද පෙනෙන මානයෙන් එහා බැලිය යුතු බව ඒත්තු යනු ඇත්තේ ය. වෙනත් ආගමික ග්‍රන්ථ ඇසුරෙන් ද සමහර විට අපට මීට සමාන උවදෙස් සොයා ගත හැකි වනු ඇත.

වියදම් සීමා කිරීම ආර්ථික අර්බුදයක දී කළමනාකරුවෙකුට ඇති එක් උපාය මාර්ගයකි. එය කෙළින්ම ආර්ථික ඵලදායකත්වයට හේතුවන බැවිනි. කළමනාකරුවෙකු එසේ සිතා තමන් අලෙවිකරණය උදෙසා දරණ වියදම් කපා හැරියේ යැයි සිතමු. එවිට සිදුවනු ඇත්තේ කුමක් ද? ආදායම අඩුවීම ය. සමහර විට එයින් වන බලපෑම වියදම් කපා හැරීමෙන් අත් කරගන්නා ලාභයට වඩා වැඩිවන්නට ඉඩ තිබේ.

සමහරවිට එවැනි අවස්ථාවක කපා හරිනු ලබන්නේ සේවකයින්ගේ අතිකාල හෝ වෙනත් පාරිතෝෂිකයන් ය. වඩාත්ම සේවක සහයෝගය වුවමනා අවස්ථාවේ එය නැති කරගැනීමක් මෙයින් සිදුවනු ඇත්තේ ය.

ඒ නිසාම වියදම් කපා හැරීම පේනමානයේදී සාර්ථක උපායමාර්ගයක් විය හැකි වුවත් ඉස්සී බැලූවිට එය අප අගාධයට තල්ලුකරන්නක් බව පෙනී යනු ඇත්තේ ය. අප මේ කියන්නේ වියදම් කපා හැරීම විකල්පයක් නොවිය යුතු බව නොවේ. එසේ කිරීමට පෙර නොපෙනෙන මානයේ සිදුවිය හැක්කේ කුමක්දැයි විපරම් කර ප්‍රවේසමෙන් එය කරන ලෙස ය.

වියදම් කපා හැරීම සම්බන්ධයෙන් නොව වෙනත් බොහෝ කාරණා සම්බන්ධයෙන් මේ උපදේශය සත්‍ය වේ.

ප්‍රශ්නයක් විසදීම සදහා අපට ලැබෙන මුල් උත්තරය එලෙසින් බාර ගන්නේ නැතිව නැවත විමසිය යුතු බව එයින් අදහස් වේ. එසේ කිරීමේදී පේන මානයෙන් එහා බැලිය යුතු බව ද එයින් කියවේ.

මේ සම්බන්ධයෙන් ඔබගේ අත්දැකීම් ඇතොත් ඒවා අප සමග බෙදා ගනු ඇතැයි සිතමු.

නායකයෙකු විසින් රැක ගත යුතු ප්‍රධානම වස්තුව


තරුණියකට රැක ගත යුතු ප්‍රධානම වස්තුව හැටියට සැළකුණේ කුමරි බඹසර ය. එහෙත් බොහෝ රටවල අද එය එපමණටම සැළකිල්ලට භාජනයවන බවක් පෙනෙන්නේ නැත. එහෙත් රට කුමක් වුව ද නායකයෙකු විසින් රැකගත යුතු වස්තුවක් තිබේ. එය රැක ගත නොහැකි වූ කල නායකයාගේ පිරිහීම ඇරඹේ.

ඒ වස්තුව නම් විශ්වාසයයි. කරනවා යයි කියන දෙය කිරීම මගින් ඇතිකරන විශ්වාසය යි. නොකරනවා යයි කියන දෙය නොකිරීමෙන් ඇති කරන විශ්වාසයයි.

විශ්වාසය අඹුසැමියන් අතර ඇති වැදගත් ම පදනම වන්නේ යම්සේ ද එය නායකයා හා අනුගාමිකයා අතර ඇති බැදීමට ද වැදගත්ම පදනම සපයන්නේ ය.

කරනවා යැයි කියන දෙය සැමවිටම කිරීමට නුපුළුවන් වීමට ඉඩ තිබේ. එවන් විටෙක ඒ ගැන සමාව අයැදීමත් එසේ වූයේ මන්දැයි පැහැදිලි කිරීමත් අවශ්‍ය ය.

එහෙත් සමහර අවස්ථාවල සිදුවන්නේ කරනවා යැයි කී දෙය නොකර එය කළ බවට ඇගවෙන සපථ කිරිම් වලින් සංග්‍රහ කිරීම ය.

කරනවා යැයි කී දෙය නොකර එය කළේ යැයි කීමෙන් විශ්වාසය පළුදු වනවා පමණක් නොවේ. නොමග යැවීම ගැන තරහක් ද අනුගාමිකයන් තුළ පහල වේ. කෙනෙකුට යම් කෙනෙකු තමන් ගොනාට ඇන්දේව්වේ යැයි ඇති වන හැගීම ගෙන එන්නේ සුලුපටු තරහක් නොවේ.

නොකරනවා යැයි කී දේ කරන නායකයෝ තමන් එසේ නොකළ බවට සපථ කරනා විට ද අනුගාමිකයන්ට ඇතිවන්නේ ඒ හැගීම ය.

ඒ නිසාම වඩා සුදුසු විදිහ නම් නොකරනවා යැයි කී දේ කරන්නට වූ විට ඒ ගැන ද සමාව අයැද ඊට හේතු වූ කාරණා ද ඉදිරිපත් කිරිම ය.

අනුගාමිකයින් එවැනි සංග්‍රහයකට සුදුසු යැයි බොහෝ නායකයින් කල්පනා කරන්නේ නැත. ඔවුන් විශ්වාස කරන්නේ මිනිසුන් සතුව ඇති කෙටි මතකය නිසා සියල්ල අමතකව ගොස් තමන්ගේ පැරණි ප්‍රතිරූපය නැවත ගොඩ නැගිය හැකි දවස ඉක්මණින් උදාවන බව ය. රටක නායකයින්ට මෙන් බිල්බෝඩ් කටඅවුට් නැතිවුනාට ආයතනවල නායකයෝ ද තම ප්‍රතිරූපය මෙසේ නැවත ගොඩ නැගිය හැකිය යන විශ්වාසයෙන් එවැනි විශ්වාසය කඩ කිරීම් අඩුවක් නැතිව හිරිකිතයක් නැතිව කරති. එහෙම රටවලට පමණක් නොව ආයතනවලට ද අත් කර ගත හැකි ලොකු ප්‍රගතියක් නැත.

කටුගෙයි ඇති රන් කඩුවක් නැතිවීමකට වඩා රටේ නායකයා පිළිබද විශ්වාසය නැතිවීම රටකට බලපාන්නේ ය. ඒ පමණටම ආයතන සතු වටිනා දේපලක් නැතිවීමට වඩා නායකයා පිළිබද විශ්වාසය නැතිවීම ආයතනයකට බලපාන්නේ ය.