දැනුම හා බුද්ධිය – ඒවායේ දිග පළල සමගින්…


දැනුම හා බුද්ධිය එකක් ද දෙකක් ද? ඒ දෙකින් ඇත්තටම අදහස් වන්නේ කුමක් ද? අප සොයා යා යුත්තේ කුමක් ද? අපට අවශ්‍යව ඇත්තේ කුමක් ද? මේ දෙක අතර සම්බන්ධය කෙබඳු ද? යන ප්‍රශ්න රාශියක් බොහෝ දෙනාට ඇත.

දැනුමේ ප්‍රධාන ප්‍රභේද දෙකක් තිබේ. එකක් බෙදා හදා ගත හැකි දැනුම (explicit knowledge) ය. දෙවැන්න බෙදා හදා ගත නොහැකි දැනුම (implicit knowledge) ය.

පළමු ආකාරයේ දැනුම නිසි ලෙස සංවිධානය කොට තිබේ. සංඝටකයන්ට කඩා පහසුවෙන් දිරවා ගත හැකි ලෙස සකස් කොට තිබේ. දෙවැන්න එසේ නැත. ඒවා අසංවිධිත ය. අවුල් ය. එතෙකුදු ඒවා අපට තීරණ ගැනීමේ දී තීරණාත්මක ලෙස උදව් වෙයි. තීරණයක් හරි ද වැරදි ද යයි අපට හැගෙන්නේ මේ අසංවිධිත දැනුම නිසා ය. අප ඒ නිගමනයට එන්නේ කුමන හේතු සාධක නිසා දැයි කියන්නට අසංවිධිත දැනුමට නොහැකි ය. එහෙත් එම අසංවිධිත දැනුම අපට යමක් කරන්නට හෝ එපා යැයි බල කරන්නේ එය ප්‍රබල ලෙස අපට කා වැදී ඇති නිසා ය.

සංවිධිත දැනුම තිබෙන්නේ උඩු හිතේ ය. ඒවා වචන වලින් ප්‍රකාශ කළ හැකි ය. අසංවිධිත දැනුම තියෙන්නේ යටි සිතේ ය. ඒවා තිබෙන්නේ වචන වලින් ගොනු කළ නොහැකි පරාසයක ය. ඒවා සමහර විට රූපයක් හෝ රටාවක් ලෙස සකස්ව තිබෙනවා විය හැකි ය.

සංවිධිත දැනුමේ පදනම න්‍යායන් ය. ඒ නිසා එය තර්කයට භාජනය කළ හැකි ය. සංවාදයන්ට විවාදයන්ට ලක් කළ හැකි ය. අසංවිධිත දැනුමේ ඇත්තේ හැගීම් ය. සංවේදනා ය. ඒවා තර්කයට බඳුන් කළ නොහැකි ය. අසංවිධිත දැනුම ඉදිරියේ තර්කය දුබල ය. අප්‍රාණික ය. නොවැදගත් ය.

සංවිධිත දැනුම බොහෝ විට ලැබෙන්නේ කියවීමෙනි. නැතිනම් ඇසීමෙනි. පොතපතිනි.

එහෙත් අසංවිධිත දැනුම බොහෝවිට ලැබෙන්නේ ක්‍රියාකාරිත්වයෙනි. අභ්‍යාසයෙනි. ජීවිතයෙනි.

ස්වල්ප දෙනෙකු තමන් ලබන අසංවිධිත දැනුම සංවිධිත දැනුම බවට පෙරලා ගන්නට බලති. ඔවුන් බොහෝ විට පර්යේක්ෂකන් (researchers) ය. විද්‍යඥයින් (scientists) ය. දර්ශනවාදීන් (philosophers) ය. ලේඛකයින් ය. ගුරුවරුන් ය. සමහරු නිල වශයෙන් ය. සමහරු නොනිලව ය.

එහෙත් බොහෝ දෙනෙකුගේ අසංවිධිත දැනුම ඔවුන්ට පමණක් ආවේණික ය. එලිය ගෙන දෙන්නේ ඔවුන්ට පමණ ය. එහෙත් ඒ ලබන එලිය සංවිධිත දැනුමෙන් ලබන බලපෑමට වඩා ප්‍රබල ය.

බණ අහන තරමට මිනිසුන් බණ පිළිනොපදින්නේ මේ හේතුව නිසා ය. බණ වල තිබෙන්නේ සංවිධිත දැනුම ය. අනුන් විසින් සම්පාදනය කරන ලද සංවිධිත දැනුම ය. එය කෙනෙකු සතුව තිබෙන අසංවිධිත දැනුම සමග ගැටේ නම් එයට ප්‍රතිපක්ෂව යා නම් මිනිසුන් බණ ඇසුවාට බණ පිළිපදින්නේ නැත. තමන් සතුව තිබෙන අසංවිධිත දැනුම ඉදිරියේ ඒ බණ හිරු ඉදිරියේ ඇති කණාමැදිරි එලියක් සේ දිස් වෙන නිසා ය.

එසේ වුව ද බුද්ධිමත් මිනිසෙකුට තමන්ට මුණ ගැසෙන සංවිධිත දැනුම තමන්ගේ අසංවිධිත දැනුමේ ශක්තිය උරගා බැලීමට හැකි ගිනි ගලක් ලෙස දැනෙයි. මෝඩයා සංවිධිත දැනුමට ඔලොක්කු කරද්දී එසේත් නැතිනම් නිශ්ශබ්දවම එය මග හැර යද්දී බුද්ධිමත් මිනිසා සංවිධිත දැනුමට සංවේදී වන්නේ ඒ නිසා ය. බුද්ධිමත් මිනිසා තමන් ජීවිතයෙන් ලද දැනුම සෙසු මිනිසුන්ගේ සංවිධිත දැනුම සමග ගැටෙන්නට දී තමන්ගේ ජීවිත දැනුම -අසංවිධිත දැනුම- පරීක්ෂාවට භාජනය කරන නිසා ම වඩාත් හොඳින් ජීවිතයට මුහුණ දෙන්නට උගනී.

බුද්ධිමතෙකු විය හැක්කේ සංවෘත මිනිසෙකුට නොවේ. අන් මත ඉවසන ඒ මත දෙස එක් වරක් නොව දෙවරක් බලන්නට කැමති විවෘත මිනිසෙකුට ය.

සමහර විට දැනුමින් ඕනෑවට වඩා හිස උදුම්මාගත් කළ හෝ දැනුමින් තමන්ව වටකර ගත් කළ බුද්ධිමතෙකුගේ මේ විවෘත භාවය හරහා වැට කඩොළු බැඳේ. ඉන්පසු ඔහු තවදුරටත් බුද්ධිමතෙකු ලෙස හැසිරෙන්නේ නැත.

ඒ නිසාම දැනුම හා බුද්ධිය අතර ඇත්තේ අමුතුම ආකාරයක සම්බන්ධයකි. බුද්ධිය දැනුම උකහා ගන්නා අතර උකහා ගත් දැනුම බුද්ධිය සිය ග්‍රහණයට ගෙන අකර්ණම්‍ය කර දමයි. දැනුමෙන් ප්‍රවේශම් වීමට ඒ නිසාම බුද්ධිමතුන් වග බලා ගත යුතු ය.

Advertisements

3 thoughts on “දැනුම හා බුද්ධිය – ඒවායේ දිග පළල සමගින්…

  1. රවි says:

    කාලයක් පුරාවට මට දැණුන හැඟිමක්, එය සංවිධිතව සහ හරිම සරලව කියා දුන් ඔබට ස්තුතියි,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s